Περιτύλιγμα

candy-705259_1920

“-Να λές πάλι καλά που ήρθα στην ώρα μου.  Άργησα και παραλίγο να χάσω το λεωφορείο.  Πάλι καλά που έτρεξα σαν πούστης και το πρόλαβα!”
Χμμ..
“-Εχθές έψαχνα σαν τρελός για γλυκό και ήταν όλα τα μαγαζιά κλειστά. Δε φαντάζεσαι πόσο είχα φρικάρει!”
“-Καλά σε ξέρω τι πρεζάκι είσαι με τη ζάχαρη..”
Μάλιστα.
Οι παραπάνω στιχομυθίες αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα λεκτικών ατοπημάτων που εκφράζονται ασυναίσθητα στην καθημερινότητα χιλιάδων συνομιλητών. Αναπαραγωγή στερεοτύπων, ή διευκόλυνση της συζήτησης; Πόσο απαίσιο είναι πραγματικά να χρησιμοποιεί κανείς μη πολιτικά ορθές εκφράσεις; Χρειαζόμαστε στα αλήθεια μία αστυνομία λέξεων;

Είναι σαφές πως οι λέξεις, οι εκφράσεις και ο λόγος εν γένει έχουν τη δύναμη να διαιωνίζουν στερεότυπα. Η χρήση οποιασδήποτε διατύπωσης που στην κυριολεκτική της ερμηνεία θίγει μια κοινωνική ομάδα, συμβάλει στην επιβίωση του εμφανούς περιεχομένου της, ασχέτως από το νόημα που της δίνει το υποκείμενο της. Είτε άμεσα, είτε έμμεσα το περιεχόμενο αυτό θα φτάσει στα αυτιά του ίδιου του “θύματος” ή σε μια ομάδα εν δυνάμει θυτών που θα ενθαρυνθεί αισθανόμενη την ελευθερία της κυκλοφορίας συγκεκριμένων εκφράσεων. Όταν εσύ, αθώα, αναφέρεις πως ο “μαύρος” μπασκετμπολίστας που υπέγραψε στην ομάδα σου θα κάνει τη διαφορά, ο γεμάτος μίσος για τους έγχρωμους τύπος που θα το ακούσει, θα πάρει το OK να χρησιμοποιεί την λέξη μαύρος, με όποιο τρόπο επιθυμεί. Συνήθως θα σκεφτεί: “Είμαστε πολλοί εκεί έξω!” Η εξάλειψη τέτοιων λεκτικών ατοπημάτων φαντάζει ως η λογική απάντηση στο φαινόμενο. Το κατά πόσο όμως αυτό είναι εφικτό και με ποιές συνέπειες για την εξέλιξη του κομβικού για την εξέλιξη της σκέψης διαλόγου, χρήζει ανάλυσης.

Πολλές είναι οι φορές που πέφτουμε σε ατοπήματα ασυναίσθητα. Χρησιμοποιούμε λόγια που δεν τα εννοούμε κυριολεκτικά, δεν έχουμε σκοπό να προσβάλουμε κοινωνικές ομάδες ή μειονότητες και ασφαλώς χωρίς ρατσιστικά κίνητρα. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, οι εκφράσεις είναι εκ διαμέτρου αντίθετες με την κουλτούρα του ομιλώντως. Σε αρκετές από αυτές υποβόσκει και η συνειδητή ανάγκη να αποβληθούν οριστικά, ωστόσο τα κατάλοιπα είναι επίμονα. Στο σημείο αυτό, εμφανίζονται τα αστυνομικά όργανα των λέξεων, οι αυστηροί εκείνοι τύποι που ιδεοληπτικά αποφεύγουν ή διακόπτουν τις κοινωνικές σχέσεις και αποβάλλουν από τον δημόσιο διάλογο κάθε άτομο που δεν έχει φτάσει στο ιδανικό για αυτούς σημείο: Την απόλυτη πολιτική ορθότητα. Αγνοώντας πως ο καθένας έχει διαφορετική τόσο ιδεολογική όσο και πνευματική ή μορφωτική αφετηρία, στέκουν απέναντι σε ανθρώπους με καλές ιδέες και προθέσεις. Συνηθέστερο αποτέλεσμα είναι το “θύμα” να απομονωθεί και να νιώσει καταπίεση. Περιθωριοποιημένο, εγκαταλείπει την προσπάθεια να βελτιωθεί και να συμβάλει στο να σπάσει το ίδιο το απόστημα που γεννά τα στερεότυπα που αναπαράγονται μέσω του λόγου. Μια τρύπα στο νερό δηλαδή και για τους μεν και για τους δε.

Ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση είναι να εστιάσουμε στην ουσία του προβλήματος: το ίδιο το διττό περιεχόμενο των λεγομένων. Το φαινομενικό, που είναι η κυριολεκτική ερμηνεία και το ουσιαστικό, η χρήση μιας φράσης ως παρομοίωση, συντομία κτλ. Φαντάζει ευκολότερη μια προσπάθεια εξάλειψης του φαινομενικού και αντικατάστασής του από την ουσία στη σκέψη των περισσοτέρων. Η αλλαγή της ουσίας δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πλήρη κατάργηση των επίμαχων εκφράσεων, μπορεί ωστόσο να συμβάλλει στην ελάφρυνση της ισχύος των στερεοτύπων. Είναι η εξάλειψη εκείνη των ίδιων των στερεοτύπων που θα αφανίσει τις μορφές λεκτικής αναπαραγωγής τους και πολύ περισσότερο θα εμποδίσει την γέννηση νέων. Με την αποβολή της φοβίας προς κάθε λέξη και του τρόμου απέναντι στο μαστίγιο της πολιτικής ορθότητας, θα αντιμετωπιστεί η απομόνωση των συνομιλητών από τον δημόσιο διάλογο. Η απελευθέρωση του διαλόγου από τα δεσμά του, θα συνδράμει στην καλλιέργεια νέων απόψεων που θα αντικαταστήσουν τα στερεότυπα. Η επιτομή της προόδου δηλαδή.

Σε αυτό το σημείο, είναι σημαντικό να γίνει αναφορά σε περιπτώσεις εκφράσεων που δεν μπορούν παρά κυριολεκτικό νόημα να έχουν, όπως λόγου χάρην η χρήση μιας ασθένειας ή ενός επαγγέλματος με σκοπό τον προσβλητικό χαρακτηρισμό του συνανθρώπου μας (π.χ αυτιστικός, πουτάνα κτλ). Τα παραπάνω έχουν αυστηρά ρατσιστική/σεξιστική υφή και δεν υπάρχει εναλλακτική διαφορετική από την ριζική κατάργησή τους. Για όλες τις υπόλοιπες όμως, είναι σαφές πως το ενδιάμεσο στάδιο της παράλληλης με την εξάλειψη μεταστροφής του νοήματος, αποτελεί μία πρόταση που αξίζει να ληφθεί σοβαρά υπ όψιν.

SideliK_2

photography by skeeze (https://pixabay.com/users/skeeze-272447/)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s